‘Als je niet BIM’t heb je geen toekomst’

14 februari, 2019

Conferentie Gemeenten en BIM, 31 januari 2019 

Bomvol zat de grote zaal van het Bestuurscentrum; en dat kwam echt niet alleen door de Brabantse worstenbroodjes waarmee ’s-Hertogenbosch de deelnemers aan de conferentie ‘Gemeenten en BIM’ onthaalde. BIM heeft de nieuwsgierigheid van vele gemeenten gewekt. Het idee van data delen en digitaal samenwerken rondom bouw en vastgoed, begint steeds meer contouren te krijgen in gemeenteland. Na de presentaties in de grote zaal, gingen de deelnemers uiteen voor zes rondetafelgesprekken over evenzoveel thema’s.

’s-Hertogenbosch is niet alleen de stad van de Bossche bollen, maar ook de stad van data, vertelde Roy Geers, wethouder Wonen, Ruimtelijke ontwikkeling en Participatie in zijn welkomstwoord. Voor hem is het dan ook geen open vraag of de overheid BIM moet oppakken. “Met BIM kun je informatie over gebouwen en de openbare ruimte kanaliseren en efficiënt inzetten. Alle betrokken partijen kunnen dezelfde informatie raadplegen en verwerken. Dat wordt straks, met de Omgevingswet, nog relevanter omdat er dan nog meer groepen zijn (bijvoorbeeld de inwoners) die over de informatie moeten kunnen beschikken.”

Even terug naar BIM, wat is het ook alweer. BIM staat voor bouwwerkinformatiemodel en komt oorspronkelijk uit de ontwerpwereld. BIM is de drager (een uniform model, digitaal en 3D) van alle informatie van een bouwwerk; van materialen tot documentatie tot gedrag. Het kan daarom een nuttig instrument zijn voor gemeenten in hun rol als omgevingsplanner, vergunningverlener en handhaver. Op dit moment staan er nog te veel muren tussen BIM en de gemeentelijke informatiesystemen, tussen bouwsector en gemeenten, tussen gemeenten en ketenpartners en soms ook tussen de verschillende afdelingen binnen de gemeente. Het goede nieuws is dat BIM steeds steviger omarmd wordt. De uitkomsten van de drie BIM-pilots van de Pilotstarter VNG Realisatie laten een mooie tussenstand zien.

BIM en Common Ground

Samenwerken staat in ’s-Hertogenbosch boven aan de prioriteitenlijst. Kan ook niet anders met Irma Woestenberg als gemeentesecretaris; zij is de grote motor achter en voorzitter van de Taskforce Samen organiseren. Ze vat samen waar samen organiseren voor staat. “Gemeenten moeten veranderen om de dienstverlening en bedrijfsvoering ‘van deze tijd’ te laten zijn. Het moet eenvoudiger, sneller en beter. En dat kan alleen als we ruimte scheppen voor innovatie en samen organiseren. Samen organiseren is een werkwijze waarin gemeenten het samen doen, met ondersteuning van de VNG. We gaan standaarden afspreken op het gebied van informatiebeleid, informatietechnologie en dienstverlening. Met als ideaal: één keer ontwikkelen, 355 maal toepassen. Voor die standaarden is het College van Dienstverleningszaken in het leven geroepen, geadviseerd door de Taskforce Samen organiseren. Samen organiseren is nog eens versterkt en verbreed door het pact Samen realiseren van VNG, 100.000+ gemeenten en het ministerie van BZK.”

Voorwaarde om de ambities waar te maken is de ontwikkeling van een nieuwe informatiearchitectuur: Common Ground. Woestenberg: “We zitten met een lappendeken aan systemen en oplossingen. Dat is ouderwets, duur, inflexibel en niet houdbaar. We richten een nieuw informatielandschap in, met een toekomstbestendige gemeentelijke ICT-infrastructuur. Mijn advies voor BIM is: richt de informatiearchitectuur in volgens de principes van Common Ground. Maak er vooral geen aparte silo van, want dan mis je straks de aansluiting.”

Samenwerken oefenen

Als je niet BIM’t heb je geen toekomst, woorden waarmee dagvoorzitter Harry Louwenaar de zaal wakker schudt. En als je niet samenwerkt al helemaal niet. Hoe kijkt de bouwwereld naar de rol van gemeenten? Albert Martinus, lid van de Taskforce Bouw en voorzitter van Stichting Rondom GWW is er duidelijk over. “Bouwbedrijven en gemeenten kloppen wel bij elkaar aan, maar samenwerken is niet hetzelfde als communiceren. Communiceren is moeilijk. Het zijn nu nog te veel separate werelden waarin we elkaar niet echt verstaan. Ondernemers en gemeenten moeten gestructureerd gaan oefenen om samen te werken in projecten. Geef BIM dan vooral een plek in de samenwerkingsagenda.

Het zou natuurlijk geweldig zijn als BIM in de toekomst tot de landelijke standaard behoort. Maar begin klein, kijk bijvoorbeeld eerst wat je al hebt aan gezamenlijke data. Met als inzet: betere en gezondere openbare ruimte voor de inwoners. En er zijn al voorbeelden waar de samenwerking werkt: in Rotterdam, met diverse projecten, en in Alphen aan den Rijn waar ondernemers en gemeente een actieplan aan het maken zijn over samenwerken. Ik zou zeggen, leer van elkaar!”

Interactieve routekaart

Hein Corstens, directeur van het gelijknamige informatiearchitectuurbureau presenteert de uitkomsten van de Pilot Routekaart Gemeenten en BIM, de eerste van de drie Pilotstarter-projecten. “BIM is niet meer en niet minder dan een slim informatiemodel, een digitale kopie van een fysiek bouwwerk: een digital twin waarmee je ontwikkelingen kunt sturen en monitoren. Waarom is BIM nuttig voor gemeenten? Het leidt tot een betere beleidsvoering, in de hele breedte: van beter beheer tot betere communicatie en overall tot meer kwaliteit. Daarnaast leidt het tot betere dienstverlening, en kan BIM een grote rol spelen in beleid en uitvoering, bijvoorbeeld bij de Omgevingswet maar ook in duurzaamheidsbeleid. Denk aan een materialenpaspoort als onderdeel van BIM.”

Maar hoe voer je BIM in in de gemeente, dat was de vraag in deze pilot. Corstens en consorten hebben daar een routekaart voor ontwikkeld. Een interactieve kaart die lijkt op de bekende metrolijnenkaarten waarin elke lijn een eigen kleur heeft. “Per station krijg je specifieke informatie (station BIM vertelt bijvoorbeeld met welke ontwerppakketten je aan de slag kunt). Afhankelijk van waar je bent als gemeente of wat je vraagstuk is, kun je bij elk station instappen.

 De routekaart en de eindrapportage van de pilot zijn de te vinden op de Pilotstarter.

Kansen voor het gesprek

Sjef Leenen, directeur van Het Gegevenshuis, een overheidsorganisatie die zich richt op het inwinnen, beheren en leveren van informatie uit (basis)registraties, is zeker in relatie tot BIM warm voorstander van Common Ground en meer samenwerking. “Het fundament zijn de basisregistraties, maar data zijn nog te versnipperd. Begin met het koppelen van BIM-data aan de basisregistraties en zet daar meteen een beheerorganisatie op; anders werkt BIM niet.” “Een BIM-model is veel efficiënter dan een paar honderd plattegronden van even zovele gebouwen,” vertelt Martin Timmermans, manager maatschappelijk vastgoed bij de gemeente ‘s-Hertogenbosch. “In 2012 constateerden we dat we hier wel erg weinig tekenmateriaal van gebouwen hadden. In 2015 maakten we de keuze voor BIM: BIM is in feite een communicatiemiddel, een perfect ‘praatstuk’ dat kansen biedt om met alle belanghebbenden het juiste gesprek aan te gaan. Niet eens alleen vanuit de techniek, maar ook bijvoorbeeld vanuit beheer. Het is heel nuttig om te weten hoeveel vierkante meter glas een gebouw telt. En nog een stap verder kun je met BIM als informatiebron van materialen ook de slag naar circulariteit gaan maken.” 

Joseph Steenbergen, informatiemanager Ruimte & Economie in Amsterdam sluit daarbij aan: “Je moet je assets goed in beeld hebben om er circulair mee om te gaan en voor al die andere zaken die belangrijk zijn in assetmanagement. Liefst neem je daar de hele keten in mee en dat kan alleen als we samen over goede informatie beschikken. Een common ground voor de openbare ruimte!”

Vlaggetjes plaatsen

Voor de uitkomsten van de tweede BIM-pilot, Vereenvoudigen en versnellen van vergunningverlening bouwaanvragen, komen Esther van Kooten Niekerk, adviseur strategie & beleid, en Anouk Huisman, medewerker operationeel informatiemanagement van het Kadaster aan het woord. Van Kooten Niekerk “Startpunt van de gedachtenvorming was de Omgevingswet: hoe laat je die vliegen? Hoe breng je informatie in relatie tot de Omgevingswet in kaart, wat is precies de informatiebehoefte, hoe zorg je dat iedereen toegang heeft tot dezelfde data? In feite moet er een continue informatie-uitwisseling zijn waardoor het proces van vergunningverlening beter wordt. BIM kan daarbij worden ingezet om de beoordeling en verwerking van bouwwerkinformatie te automatiseren.”

Huisman over de resultaten tot nu toe: “Duidelijk is dat je eerst met alle betrokkenen, bouwers, architecten, de gemeenten enzovoort, om de tafel moet: welke informatie heb je nodig nog vóór de daadwerkelijke vergunningaanvraag? Wat wil je vervolgens in BIM en wat niet? En kunnen we dat in bijvoorbeeld de BAG verwerken? Overigens gaat het er niet om dat je straks als vergunningverlener met het BIM-model automatisch af- of goedkeurt. Met het informatiemodel kun je ‘vlaggetjes’ plaatsen als ergens een vraag over rijst (bijvoorbeeld: is de beschikbare oppervlakte voor de bijbehorende gebruiksfunctie wel voldoende) en die kun je vervolgens door een deskundige laten beoordelen.”

De eindrapportage van deze pilot en het demomodel dat het Kadaster heeft ontwikkeld zijn beschikbaar via de Pilotstarter.

Bewustwordingsfase

Samen werken met BIM is de derde pilot. Jaap Kolk, informatiemanager bij Building Changes en BIM-trainer vat samen. “Samen werken kun je leren. Al is dat ingewikkeld met zoveel verschillende rollen en partijen. Ik merk ook dat we nog erg aan het begin staan; gemeenten zitten nog in de bewustwordingsfase. Ga daarom eerst met elkaar in gesprek en breng de rollen en belangen voor je organisatie in kaart. Organiseer bijeenkomsten met marktpartijen, breng gemeenten en ingenieursbureaus (de spin in het web tussen gemeente en markt) bij elkaar. En wees je daarbij bewust dat het niet alleen om kennisuitwisseling moet gaan, maar ook om vragen stellen. Dan gaat BIM leven!”

Ook het eindrapport van de pilot Samen werken met BIM staat op de Pilotstarter.

En nu verder…

De ervaringen en belangstelling tijdens de pilots rond BIM maken duidelijk dat er nog veel te ontdekken en ontwikkelen is. Nu al is besloten om in elk geval de pilot ‘Vereenvoudigen en versnellen van vergunningverlening bouwaanvragen’ een vervolg te geven. En via het kennisplatform peilen we de bij de gemeenten welke deelgebieden we in volgende pilots willen onderzoeken. 

 

- Geschreven door Quita Hendrison

 

Uitkomsten van de rondetafelgesprekken

 

Presentaties:

Pilot: De Routekaart

            Data op Orde

            Openbare Ruimte

Pilot: Vereenvoudigen en versnellen vergunningverlening

Pilot: Samenwerken met BIM