Ateliersessie UIVO 19 juni: Innovaties in het omgevingsdomein

Innoveren, waar doen we het eigenlijk voor? Aldus opent innovatieadviseur en gastheer namens VNG Realisatie Vincent Simjouw, de sessie ‘Innovaties in het omgevingsdomein’ tijdens de ateliersessie op 19 juni. Het antwoord geeft hij zelf: ‘Voor de burger! Uiteindelijk gaat het erom dat al die mooie projecten vanuit het ruimtelijk domein omgezet worden in maatschappelijke waarde. Met de drie-eenheid gemeente, start-up, softwareleverancier ontplooien we initiatieven op het snijvlak van informatie en technologie ten faveure van de samenleving.

 

Cocreatieplek voor gebiedsontwikkeling

TransformCity is een participatieplatform voor collectieve gebiedsontwikkeling. Oprichter en CEO Saskia Beer: ‘Rond 2010, midden in de economische crisis, kampten veel kantoorgebieden in Amsterdam met leegstand en verloedering. Ik ben gaan nadenken hoe je weer beweging krijgt in dit soort gebieden, anders dan op de traditionele opdrachtgeversmanier, want die werkte blijkbaar niet.’ Beer “adopteerde” bedrijventerrein Amstel3 en begon met creëren van draagvlak in de lokale gemeenschap. ‘Er zijn zoveel stakeholders betrokken bij zo’n gebied, er spelen zoveel thema’s mee – denk aan energie of afval – hoe stemt je dat allemaal met en op elkaar af? Ook met het oog op de Omgevingswet?’ Het antwoord is TransformCity, een digitale tool die stakeholders, thema’s en data bundelt op één centrale plek. ‘TransformCity is een publiek-privaat platform, een cocreatieplek voor structurele participatie in gebiedsontwikkeling. Waarbij collectief eigenaarschap en horizontale samenwerking van alle stakeholders centraal staan. En waarbij online en offline-activiteiten elkaar aanvullen. De “voorkant” is een online kaart met GIS-kaarten erover; je klikt op een object en ziet wat de plannen voor dat object zijn, inclusief een tijdlijn. Het systeem bevat relevante informatie uit de basisregistraties en van vastgoedontwikkelaars. Je kunt vragen stellen, plannen indienen en zelfs een crowdfundingcampagne opzetten. TransformCity is - in sprints van drie weken - volop in ontwikkeling. Beers: ‘In de toekomst willen we de tool koppelen aan het DSO. En op verzoek van de gemeente Amsterdam kijken we hoe we nutsorganisaties als netbeheerders erbij kunnen betrekken. Uiteindelijk moet TransformCity dé plek zijn waar alle stakeholders een gelijke informatiepositie hebben.’

Meer informatie: TransformCity

 

100 miljoen boomkronen

Realtime sensordata van 100 miljoen boomkronen. Oftewel, hoe en vooral waarom maak je verbinding tussen nulletjes en eentjes en groen? Bijvoorbeeld om via een hittestressmodel zichtbaar te maken hoe warm het ergens is. En wat er gebeurt als je door middel van vergroening een ingreep doet. Wat je niet weet dat zie je immers niet! Joost Verhagen van Cobra Adviseurs: ‘Via een netwerk van sensoren en satellietbeelden maken we verschillende parameters van de fysieke omgeving inzichtelijk. Niet alleen temperatuur, maar ook factoren als luchtkwaliteit, grondwater en vochtigheid. Die big green data combineren we met open data als het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN). Met als doel: een bestand van alle boomkronen van Nederland. Dat zijn er 100 miljoen. Het bestand is dynamisch en verbonden aan een live monitor zodat je kunt zien of en wat er verandert.’

Maar wat doe je met zo’n bestand? ‘Je kunt ermee zien hoe we onze woon- en werkomgeving slimmer en groener kunnen maken. Bomen hebben bijvoorbeeld een positief effect op het klimaat; ze verlagen de temperatuur. En bomen bufferen water. Groen maakt mensen gelukkiger en productiever. Hoe groener de buurt hoe hoger de WOZ-waarde van de huizen. Je kunt dus in de omgeving ingrijpen op basis van wat je ziet met al die groene data. En je kunt ook tijdreizen: hoe ontwikkelt een gebied zich in de tijd, en is er reden tot ingrijpen? Gemeenten kunnen daar wat mee, maar ook een marktpartij als Funda;  bijvoorbeeld aangeven waar bepaalde bomen staan zodat mensen met hooikoorts daar rekening mee kunnen houden bij het kopen van een huis.’

Maar het gaat Verhagen niet alleen om mensen. ‘Bomen zijn voedsel voor bijen en bijen zijn ambassadeurs van diversiteit. Als een gebied niet aantrekkelijk is voor bijen is er te weinig diversiteit; slecht voor mens en bij. Daarom gaan we alle bomen van Nederland in kaart brengen en een naam geven. Dat geeft gemeenten een tool om goede beslissingen te nemen over de omgeving.’

Meer informatie: Bijenvoedselbomen op de kaart

 

Van hackers tot hoosbuien

SIM-CI maakt simulaties van de leefomgeving waarmee je ‘net echt’ kunt zien wat de effecten zijn van natuurlijke of menselijke verstoringen op de samenleving. Zodat gemeenten met de kennis die dat oplevert slimmer, veiliger en weerbaarder zijn: Resilient by Design. De simulaties zijn in 2D, 3D en virtual reality. Quirine van Wijngaarden, scrum master bij SIM-CI: ‘Verstoringen kunnen zich in allerlei gedaanten voordoen: van hackers tot hoosbuien. Wat we met onze simulaties onder meer willen duiden zijn de mogelijke cascade-effecten van verstoringen. Van hoosbui naar overstroming naar stroomuitval naar gedwongen winkelsluitingen naar plunderingen. Daarbij kunnen we een analyse geven van de impact; waar wil jij als burgemeester bijvoorbeeld op sturen? Waar zitten de kwetsbare objecten in de gemeente en vooral, wat voor maatregelen kun je nemen om je stedelijk netwerk te versterken?’

Wie de VR-bril opzet kan als het ware om het gebied heenlopen dat in kaart is gebracht. De elementen die in beeld worden gebracht en die de basis vormen voor het scenario dat je wilt bekijken, zijn facultatief. Bijvoorbeeld gebouwen (waarbij je de belangrijke extra kunt markeren), netwerken (telecom, elektriciteit) en waterwegen. Maar ook kaartlagen van satellietbeelden of Google. Een korte demonstratie van een dijkdoorbraak in Hoogvliet laat zien dat in 2 minuten de telecommasten over moeten op batterijen, de wijk binnen 12 minuten is overstroomd, dat na een halfuur 1600 mensen en 44 bedrijven zijn geraakt en voor 105 miljoen euro aan gemeentelijk vastgoedrisico. Na vier uur staat de brandweerkazerne onder water, zit het politiebureau zonder stroom en hebben 15.000 mensen geen mobiel bereik. Zeer indrukwekkend. SIM-CI wil graag weten hoe het nog beter kan. Hoe dit soort simulaties ingepast kunnen worden in het omgevingsdomein. En wat voor data gemeenten graag toegevoegd willen zien zodat we nog beter kunnen aansluiten op de Omgevingswet.

Meer informatie: Verkennen van cascade effecten met SIM-CI

 

Beeld zegt meer…

De Omgevingswet en virtual reality is ook het thema van de vierde presentatie. Rob de Heer, accountmanager van VR Owl, haalt zijn inspiratie uit de actiegroep Gigawiek, opgericht door zijn schoonouders. ‘Bij hen in de buurt zouden een paar jaar geleden windturbines geplaatst worden. Dat gaf enorm veel ophef; over horizonvervuiling, geluidsoverlast, enzovoort. Ze zijn er toch gekomen en wat blijkt: het valt allemaal reuze mee. Stel dat we de situatie destijds hadden kunnen simuleren, zou er dan ook zoveel protest zijn geweest? Ik denk het niet.’ De moraal van het verhaal: mensen ‘lijden’ vaak aan selectieve waarnemingen en dus aan selectieve oordelen. En door middel van visualisatie kun je dat oordeel vervangen door de werkelijkheid. Een beeld zegt meer dan duizend woorden.

‘AR en VR veranderen de wereld en bieden oplossingen op een manier die we voorheen niet kenden. Wij denken dat we met virtual reality de verbinding kunnen maken tussen de Omgevingswet en de stakeholders; door het simuleren van de omgeving. ROVR (ruimtelijke ordening virtual reality) vormt een brug tussen partijen. Iedereen kijkt letterlijk en figuurlijk door dezelfde bril. Interactieve planologie met VR maakt kwesties begrijpelijk voor alle belanghebbenden, versnelt daardoor draagvlak, dialoog en inspraakprocessen en dat past perfect in de nieuwe Omgevingswet die regels en processen wil vereenvoudigen. GIS-consultant Bart Quaink laat met Utrecht als testgebied zien wat ROVR van VR Owl allemaal kan. Het gebied rondom de Dom heeft er in no time allerlei grasvelden en beplanting bij. Maar desgewenst ook een windturbine. Niet alleen ‘het plaatje’ maar ook zaken als atmosferische effecten (wind) en de tijd (’s avonds is de slagschaduw anders dan ’s ochtends) worden gesimuleerd. En dat geldt binnenkort ook voor het geluid. ‘Allemaal open source zodat iedereen z’n wensen kan simuleren. We zijn ervan overtuigd dat dit tot snellere en betere beslissingen leidt voor de omgevingsplanning.’ Meer informatie: website VR-Owl

Door: Quita Hendrison